Gwylnos Cynnau Cannwyll

Posted on

Eleni yn yr wythnos yn arwain at Sul y Cofio, roedd ein meddyliau yn troi at Passcendale, sef un o frwydrau gwaethaf y Rhyfel Byd Cyntaf a’r cannoedd o filoedd a gollodd eu bywydau yn Fflandrys, yn eu plith y bardd o gylch Trawsfynydd, Hedd Wyn.

Efallai mai’r dewriona anghofir gennym yw’r rhai hynny a wnaeth safiad yn erbyn y Rhyfel fel gwrthwynebwyr cydwybodol. Eu hanes nhw oedd testun darlith y Dr Aled Eurig Davies, ŵyr i un o wrthwynebwyr y Rhyfel Byd Cyntaf ac yn fab i’r diweddar Athro Dewi Eurig Davies fu’n wrthwynebydd yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Gwrthwynebwyr Cydwybodol y Rhyfel Byd Cyntaf oedd maes ymchwil doethuriaeth Dr Davies, a rhannodd beth o ffrwyth ei ymchwil mewn darlith ddiddorol a chartrefol.

Roedd y ddarlith yn agor cyfres o ddigwyddiadau a drefnwyd gan Gymdeithas y Cymod ar y 10fed a’r 11eg o Dachwedd eleni i sicrhau nad yw’r dystiolaeth heddwch yn mynd i golli, na safiad y dewrion wrthododd ymladd yn mynd yn angof gennym. Dewiswyd Caernarfon fel lleoliad am fod rhai o’r gwrthwynebwyr wedi eu carcharu yno, a chynhaliwyd taith dywys i leoliad y carchar yng Nghastell Caernarfon wedi’r ddarlith.

Er mae gwrthwynebwyr cydwybodol yw’r enw a roddwn ar y rhai wrthododd ymladd, dangosodd y Dr Davies nad oedd y dystiolaeth heddychol yn unffurf. Roedd rhai yn gwrthod ymladd ond yn fodlon ymuno â’r ‘war effort’ drwy weithio mewn gwersylloedd neu ar y tir, tra bod eraill yn ‘absoliwtiaid’ oedd yn gwrthod cydweithio o gwbl â’r awdurdodau. Yr ‘absoliwtiaid’ yma gafodd eu carcharu a’u trin gwaethaf.  Roedd amrywiaeth hefyd o ran cefndir y rhai a wrthodai ymladd. Roedd nifer yno o gefndir Cristnogol – yn Babyddion a Phrotestaniaid o enwadau gwahanol ac wrth gwrs nifer o Grynwyr. Roedd eraill yn gwrthwynebu am resymau gwleidyddol yn hytrach na chrefyddol gan gynnwys Sosialwyr, nifer ohonynt wedi dod o dan ddylanwad Kier Hardy ond hyd yn oed ymhlith y rheiny, doedd dim undod o ran safiad. Yn ôl y Dr Davies, roedd y rhaniadau yma’n golygu nad oedd un llais cryf yn erbyn yr ymladd.

Gyda’n byd ni heddiw yn llawn rhyfeloedd ac yn llawn bygythion am ymosodiadau niwclear, beth fedrwn ni fel Cristnogion unigol ac eglwysi wneud i sefyll o blaid gweledigaeth Teyrnas Nefoedd o frawdgarwch a heddwch rhwng pobloedd? Does dim ateb syml i hynny, ond fel rhan o’r Ŵylnos yng Nghaernarfon, cynhaliwyd trafodaeth ar sut i hyrwyddo deiseb heddwch 2017. Dyma un ffordd i sicrhau ein bod yn dod a’n lleisiau ynghyd yn un llais cryf dros heddwch yn ein dyddiau ni.

Am fwy o wybodaeth am weithgareddau Cymdeithas y Cymod ac am y Ddeiseb Heddwch ewch i www.cymdeithasycymod.org.uk