Y Pabi Gwyn

Posted on

Er bod gwisgo’r pabi gwyn yn ymddangos yn arferiad diweddar, y mae ei wreiddiau yn mynd yn ôl i’r blynyddoedd yn syth ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf. Yn 1921, mabwysiadwyd y pabi coch gan y Lleng Brydeinig fel ffordd o gofio’r rhai a fu farw wrth ymladd yn y Rhyfel, ond o fewn ychydig flynyddoedd roedd aelodau o’r No More War Movement yn awgrymu y dylid naill ai argraffu’r geiriau ‘Dim mwy o ryfel’ ar draws canol du’r pabi neu gynhyrchu pabi lliw gwyn. Bu’n rhaid aros tan 1933 cyn i’r syniad gael ei wireddu, a hynny gan Urdd Gydweithredol y Gwragedd, a gynhyrchodd y pabi gwyn i’w wisgo’n bennaf gan wragedd oedd wedi colli anwyliaid yn y rhyfel. Roedd yn symbol o’r dymuniad i weld diwedd ar ryfel a sicrhau heddwch parhaol. O’r cychwyn bu’r arferiad yn un dadleuol, gyda rhai o’r gwragedd oedd yn eu gwisgo yn colli eu gwaith, ac mae’n parhau i fod yn destun dadl, fel y gwelwyd yn ddiweddar ar y rhaglen deledu ‘Good Morning Britain’.

Bellach yr Undeb Llw Heddwch (Peace Pledge Union) sy’n cynhyrchu’r pabi gwyn, ac mae’n cynrychioli 3 pheth.

Yn gyntaf, mae’n ffordd o gofio holl ddioddefwyr rhyfel – ddoe a heddiw. Mae hynny’n cynnwys pobl o bob cenedl, a phobl gyffredin a sifiliaid yn ogystal ag aelodau o’r llu arfog. Wyddoch chi fod dros 90% o bobl a leddir mewn rhyfeloedd heddiw yn bobl gyffredin a sifiliaid? Ond nid dim ond y bobl a fu farw sy’n cael eu cofio, mae hefyd yn cynrychioli pobl a niweidiwyd yn gorfforol ac yn feddyliol a’r miliynau sy’n ddigartref ac yn ffoaduriaid oherwydd rhyfel, ynghyd â’r holl deuluoedd a’r cymunedau a rwygwyd ac a chwalwyd gan ryfel. Nid yw dioddefaint yn parchu ffiniau cenedlaethol, ac ni ddylai ein cofio ni wneud hynny chwaith.

Yn ail, mae’n ffordd o ddangos ymrwymiad i weithio dros heddwch. Y ffordd orau o goffáu dioddefwyr rhyfeloedd a fu yw gweithio i atal rhyfel nawr ac i’r dyfodol. Mae trais yn ddieithriad yn esgor ar fwy o drais, ac mae’n rhaid bod ffyrdd gwell o ddatrys anghydfod na defnyddio dulliau trais. Rhaid mynd i’r afael ag achosion sylfaenol rhyfel fel tlodi, anghydraddoldeb a chystadleuaeth am adnoddau, ac mae’n rhaid sicrhau’r newidiadau cymdeithasol fydd yn caniatáu i bobl fyw gyda’i gilydd gyda pharch ac mewn hedd. Nid yw absenoldeb trais dros dro yn ddigon. Mae gwir heddwch yn llawer dyfnach a lletach na hynny.

Yn drydydd mae’n ffordd o herio unrhyw ymgais i ddathlu rhyfel neu i guddio’i wir erchyllter. Mae’n rhaid i ni ddysgu gwersi rhyfel. Amcangyfrifir bod cyfanswm dioddefwyr y rhyfel byd cyntaf o gwmpas 40 miliwn. Rhwng 15 ac 20 miliwn o farwolaethau a thros 20 miliwn o anafusion. Hwn oedd y rhyfel i roi diwedd ar bob rhyfel, a’r neges ar ddiwedd y rhyfel oedd ‘byth eto’. Ond, o fewn 20 mlynedd, cychwynnodd rhyfel arall, ac ar ei ddiwedd roedd mwy na 60 miliwn yn farw. Y rhyfel mwyaf a’r mwyaf difrifol yn hanes dynoliaeth. O 1945 hyd at heddiw gwelwyd dros 60 o ryfeloedd a brwydrau ar draws y byd gyda degau o filiynau o ddioddefwyr o ganlyniad iddynt. Mae rhyfel yn lladd, yn difa ac yn dinistrio. Mae’n gadael anialwch ar ei ôl.

Mae’n debyg mai un enw cyffredin am y pabi gwyn yw ‘pabi’r anialwch, oherwydd mai’r anialwch yw ei gynefin, ac yn arbennig felly Anialwch Mojave yn nhalaethiau California a Nevada. Dyma anialwch sychaf yng Ngogledd America, ac ynddo y mae’r enwog Death Valley, man isaf y wlad a’r man poethaf yn y byd. Ond yn yr anialdir hwn y mae’r pabi gwyn yn tyfu, a’i wynder yn herio’r anialdir ac yn symbol o obaith a bywyd. Felly hefyd y pabi gwyn a wisgir ar gyfer Sul y Cofio. Mae’n cofio pawb sydd wedi dioddef ac sy’n dal i ddioddef. Mae’n sefyll dros obaith, heddwch a bywyd i bawb. Mae’n datgan bod rhyfel yn rhywbeth i ymwrthod ag ef os ydym am weld byd tecach a mwy cyfiawn, ble mae pawb yn cael y cyfle i fwynhau bywyd cyflawn.

Heddwch fydd yn para am byth 

 Y neges gafodd Eseia fab Amos am Jwda a Jerwsalem: 

 Yn y dyfodol, bydd mynydd teml yr ARGLWYDD 

Wedi’i osod yn ben ar y mynyddoedd eraill, 

A’i godi’n uwch na’r bryniau. 

Bydd y gwledydd i gyd yn llifo yno, 

 a llawer o bobl yn mynd yno a dweud: 

‘Dewch! Gadewch i ni ddringo Mynydd yr ARGLWYDD, 

a mynd i deml Duw Jacob, 

iddo ddysgu ei ffyrdd i ni, 

ac i ninnau fyw fel mae e am i ni fyw.’

Achos o Seion y bydd yr arweiniad yn dod, 

a neges yr ARGLWYDD o Jerwsalem. 

 Bydd e’n barnu achosion rhwng y cenhedloedd 

ac yn setlo dadleuon rhwng pobloedd lawer. 

Byddan nhw’n curo’u cleddyfau yn sychau aradr 

a’u gwaywffyn yn grymanau tocio. 

Fydd gwledydd ddim yn ymladd ei gilydd, 

nac yn hyfforddi milwyr i fynd i ryfel. 

 Bobl Jacob – dewch! 

gadewch i ni fyw yng ngolau’r ARGLWYDD. 

(Eseia 2: 1–5 beibl.net)