‘Sgrifen ar y mur

Posted on

Achoswyd cryn gynnwrf a thrafod yn ddiweddar yn dilyn paentio dros graffiti ar fur ar gyrion pentref Llanrhystud yng Ngheredigion.  Ers degawdau mae’r slogan ‘Cofiwch Dryweryn’ wedi denu sylw teithwyr ar y briffordd ond fe baentiwyd enw ‘Elvis’ dros y geiriau, gan ddifrodi murlun y mae nifer yn ei gyfrif fel safle o bwysigrwydd gwleidyddol, diwylliannol a chenedlaethol.  Adferwyd geiriau’r graffiti gwreiddiol gan griw o bobl leol. Daw’r digwyddiad rai wythnosau wedi i furlun ymddangos yn ddirybudd gan yr artist byd-enwog Banksy ger Port Talbot.

Dyma sylwadau y Parchedig Beti-Wyn James am y graffiti enwog hwnnw…

Banksy

Ymlwybrodd 20,000 a mwy o bobl i dref Port Talbot dros gyfnod y Nadolig er mwyn gweld darn o graffiti ar wal garej mewn lôn gefn dawel – a do, buom ni yno hefyd! Yr atyniad? Darn o waith gan yr artist graffiti byd-enwog ac anhysbys, Banksy – ac rydym ni, yn ein tŷ ni yn ffans mawr o’i waith. Mae’r gwaith graffiti’n dangos plentyn yn mwynhau chwarae yn yr eira gyda’i sled ac y naill ochr o’r garej, a thân yn creu cwmwl o ludw ar yr ochr arall. Mae Banksy wedi creu sawl delwedd mewn mannau cyhoeddus ar draws y byd a’i waith yn aml yn cynnwys neges wleidyddol neu gymdeithasol sy’n berthnasol i’r ardal.

Anhysbys

Does neb yn gwybod yn iawn pwy yw’r artist enwog ond anhysbys hwn. Mae ei waith yn ymddangos dros nos mewn mannau cyhoeddus, ac yna mae’n cadarnhau gyda fideo ar ei gyfrif Instagram mai ei waith e ydyw. Y tro hwn, dewisodd lôn dawel yn union y tu cefn i gapel yr Annibynwyr, Gibeon, Tai-bach, Port Talbot. Mae tast da gan y boi yma! Mae’r darn graffiti nid yn unig wedi denu llawer o ymwelwyr, ond hefyd ysgogi sawl trafodaeth. Ailagorodd y clawr ar drafodaeth oesol yn ein tŷ ni, sef ai celf go iawn yw graffiti? Rydyn ni’n gytûn ei fod gyda llaw.

Ond ar ochr fwy difrifol, ni ellir peidio â theimlo dros berchennog y garej. O’r foment y cyhoeddodd Banksy mai ei waith e oedd y graffiti, wynebai’r perchennog sefyllfa ofidus iawn o orfod diogelu’r graffiti a rheoli’r miloedd a ddeuai i’w weld. Arweiniodd y cyfrifoldeb o’i warchod at nosweithiau digwsg a throdd y cwbl yn ofid gwirioneddol iddo, ac yn gost fawr. Daeth yr actor Michael Sheen, un o frodorion enwocaf Port Talbot i’r adwy a thalu am warchod y murlun.

Dyfodol y murlun

Mae’r drafodaeth yn mynd yn ei blaen ynglŷn â dyfodol y murlun. Y farn gyffredinol yn ein tŷ ni yw y dylid ei adael fel ag y mae ac yn y man lle mae. Wedi’r cwbl, graffiti yw e, ac mae pob graffiti’n diflannu yn y pendraw. Pethau dros dro ydynt. Buom ar daith gerdded ‘Banksy’ drwy strydoedd Llundain beth amser yn ôl, gan ddilyn cyfarwyddiadau manwl, ond i ddarganfod bod y rhan fwyf o’i weithiau wedi diflannu gan i rywrai beintio drostynt. Pe bai Banksy am i ni warchod y murlun, fe fyddai wedi tynnu llun ar gynfas, ei fframio, a’i adael wrth ddrws yr Oriel Genedlaethol!

Gwarchod neu beidio?

Rhaid cofio mae pethau dros dro yw pethau o wneuthuriad pobl. Ni ddylem feddwl am warchod yn barhaol y pethau sydd angen eu hadolygu, eu haddasu a’u newid. Yn wir, os nad ydym yn credu bod ambell system sy’n bodoli’n dod â’r gorau i eraill, ac yn gweithio er lles eraill, ein cyfrifoldeb yw ei herio ac nid ei gwarchod. A beth am y pethau gweladwy o wneuthuriad pobl sydd yn sugno’n hasedau ariannol er mwyn eu gwarchod? Seddau a chorau? Organ a phulpud? Capeli? 

Mae digon o waith gwarchod y pethau o wneuthuriad Duw arnom. Onid dyna’n blaenoriaeth?

Ie, mae’r drafodaeth yn parhau!

Erthygl gan Beti-Wyn James a ymddangosodd gyntaf yn yTyst